English  
TÜRK MUTFAĞI TARİHİ
YEMEK ve SOSYAL HAYAT
KARDEŞ MUTFAKLAR
HALK MUTFAĞI
TARİFLER / REÇETELER
MALZEMELER
 
Beslenme Kültürü
Yeme-içme alışkanlıkları
Ramazan Sofrası
Haremde Yemek Kültürü
Türk Edebiyatında Yemek
Özel Gün Yemekleri
Tarikat Sofraları
 
 
 
MAKALELER
SÖZLÜK
BİBLİYOGRAFYA
ADRESLER / LİNKLER
 
 

Türkler'de Yemek Yeme Alışkanlıkları ve Buna İlişkin Davranış Kalıpları

Doç. Dr. Mahmut Tezcan*

“Can boğazdan gelir”

Giriş

Beslenme, tüm canlıların yaşamlarını sürdürebilmeleri için vazgeçilmez bir olgudur. Canlı kalmamız için yapılması gereken bir şeydir. Türk beslenmesi, Türk mutfağı derken, konuya çok çeşitli açılardan bakılabilir. Biz konuyu daha çok sosyal antropoloji açısından ele almak istiyoruz. Açıklamalarımız edebiyat incelemesi ve kendi gözlemlerimize dayandırılmıştır.

Farklı toplumların farklı kültürlere sahip oldukları bir gerçektir. Yemek yeme alışkanlıkları da kültürün bir öğesi olmaları nedeniyle çeşitli toplumlara göre farklılıklar gösterirler. Bütün insanların yaşamak için yemek yemeleri gerekir. Fakat bir insanın ne yediği, coğrafi koşullara bağlı olmakla birlikte, onun kültürüne de bağlıdır.

Kişinin, yemekleri tercih olanağı olduğu zaman neyi seçtiği, onu ne biçimde sağladığı, nasıl pişirdiği, nasıl, ne zamanlar ve nerede yediği, kendi toplumsal grubunun alışkanlıklarına göre değişir. Türk toplumu da yemek türü, tadı, özelliği bakımından diğer kültürlerden oldukça farklılık göstermektedir.

Ülkemizde yemek yeme alışkanlıkları tarihsel olarak, bölgesel olarak, hatta köy, kent gibi yerleşme birimlerine göre de değişiklik göstermektedir. Bununla birlikte, bu farklılıklara rağmen toplumumuzda yine de bu konuda ortak özellikler söz konusudur. Biz daha çok bu ortak özellikler üzerinde durmak istiyoruz. Başka bir deyimle bu ortak özellikler, davranış kalıplarını ifade etmektedir.

Uzun bir tarihsel geçmişe sahip Türkler, mutfak konusunda zengin bir kültüre sahiptirler. Bu zenginlik, kendisini bol çeşitli yemeklerde göstermektedir. Ayrıca, tüm yiyecek ve içeceklere ilişkin davranış kalıpları geliştirilmiştir.
            
Yemek zenginliğini ifade eden birkaç örnek verebiliriz. Örneğin sadece Karadeniz bölgesinde bilinen mısır karışımı yemekler yirmiyi geçer. Yine Karadeniz yöresinde hamsiden yapılan yemek türlerinin aşağıda belirteceğimiz isimleri de mutfak zenginliğimizi gösterir. Hamsinin içli tavası, hamsili ekmek, hamsi pilavı, hamsi kayganası, tavası, köftesi, hamsi içli tavası, hamsi diblesi, hamsi haşlaması, hamsi ızgarası, hamsi böreği, hamsi buğulaması gibi.

Kayseri’de yirmi türlü pastırma söz konusudur. Bir yazarımız şöyle diyor: “Yirmi türlü pastırmanın her birinin ayrı özelliği, ayrı tadı var. Bir Kayseriliye, “Say yirmi türlü pastırmanın adını” dediğimiz zaman saymaya başlar. “Sırt, kuşgömü, kenar mehle, eğrice, omuz, dilme, şekerpare, kürek, kapak, döş, etek, bacak, orta bez, kavrama, meme, kelle, kanlı bez, arka bas, tütünlük” (Gümüşkaynak:1966)

Patlıcandan yapılan yemek türleri, salatalar ve kebap türlerimiz oldukça zengindir. Bıldırcın kebabı, çevirme kebabı, kuzu çevirme, çöp kebabı, çubuk kebabı, şiş kebabı, deri kebabı, pideli kebap, Adana kebap, saç kebabı, tas kebabı, tandır kebabı bunlardan sadece birkaç örnektir.

Anadolu yemeklerinin genellikle bitkilerden, etlerden ve hamurdan olmak üzere üç kaynaktan oluştuğunu görmekteyiz. Bunların çoğu eskiçağdan itibaren kullanılmıştır. Esasen uygarlıkla yemek türleri arasında bir bağlantı vardır. Yemek yapımında kullanılan araç gereçlerin niteliği, sayısı, türü, düzenlenişi, pişirilen maddenin kendisi, pişiriliş biçimi, doğadan olduğu gibi elde edilip yenip yenmediği gibi hususlar o ülkenin uygarlık düzeyi ve yaşam zevki hakkında bir fikir verebilir. Yemek yeme alışkanlıkları, antropolojik deyimle bir kültür karmaşığıdır. Yani yemek faaliyetinde birçok kültürel özellikler bir arada bulunur. Özetle, mutfak, bir uygarlık belirtisidir. Tarım bitkilerinden yararlanmayan, genellikle etle, av hayvanlarıyla beslenen toplumların ilkel düzeyde olduklarını söyleyebiliriz. Türkler çeşitli uygarlık aşamalarında çeşitli yemekler yapmışlardır. Her uygarlık aşamasının bugünkü yemek yeme alışkanlıklarına etkisi olmuştur.

Türk yiyeceklerine genel olarak bakacak olursak, aşağıdaki niteliklere sahip olduğunu görürüz:

• Göçebelik ve tarımsal ekonomik yapı, Türk yemeklerini etkilemiştir.
• Yemekler ülkemizin coğrafi bölgelerine göre çeşitlilik göstermektedir.
• Ailelerin sosyo-ekonomik düzeylerine göre yemeklerde genellikle bir farklılaşma görülür
• Yemek çeşitleri bakımından başka kültürlerden etkilenme ve onları etkileme söz konusudur.
• Dinsel yapımız ve normlarımız, değerlerimiz mutfağımızı etkilemiştir.
• Beslenme alışkanlıklarında bir ölçüde cinsel farklılaşma da görülür.

Konumuzu bu çerçeve içerisinde işleyeceğiz.

  Sayfa : [1] 2   sonraki sayfa
 
 
  ARAMA Anasayfa | Hakkımızda | Telif Hakları | İletişim | Site Haritası
 
(c) Yayın Hakkı 2011 Turkish Cultural Foundation
Turkish Cultural Foundation | Turkish Culture | Turkish Music Portal | Turkish Culture Shop